foto1
foto1
foto1
foto1
foto1


W ostatnich latach gwałtownie słabnie Polska i naród traci swoją tożsamość. Na zaistniałą sytuację wpływ mają nie tylko różne reformy gospodarczo-polityczne, manipulacje medialne, szkodliwa często polityka unijna ale i również czynniki o których już wcześniej pisał Roman Dmowski. Czynnikiem istotnym osłabiającym dawniej Polskę, a funkcjonującym i w czasach dzisiejszych, to między innymi stan charakteru mentalno-świadomościowego narodu z czego należy sobie zdawać sprawę.

 

 

Wypowiedzi Dmowskiego w sprawie przyczyn wpływających na słabości Polski znajdują się w wielu jego publikacjach książkowych i artykułach. Uznając dzieje Polski , zwłaszcza po upadku państwowości polskiej wyłącznie za historię narodu, nawiązuje tutaj do poglądów znanego Polaka ks. Stanisława Staszyca, który uważał na początku XIX w., że : ,, Nie ma to być opis szczególnych wydarzeń, panowań, ale ma to być historia narodu”.1 Opisując słabości Polski zwłaszcza przedrozbiorowej, również nawiązuje do poglądów szkoły warszawskiej, a także Michała Bobrzyńskiego, Józefa Szujskiego, podkreślając zarazem duży wpływ na upadek państwowości polskiej czynników zewnętrznych czyli sytuacji międzynarodowej.

Historia Polski w stosunku do innych narodów jest według Dmowskiego stosunkowo krótka i ,, mniej jednolita, odznacza się zmiennością losów…”.2 Podłożem słabości Polski, a więc polskiego narodu, w tym również w okresie międzywojennym są przyczyn: polityczne, społeczne, gospodarcze oraz psychologiczno- duchowe. Do podstawowych słabości Polski wpływających na upadek polskiej państwowości zalicza takie czynniki jak wszechwładzę szlachty uniemożliwiającą zaistnienie równowagi między czynnikiem społecznym, a państwowym, nadmierne przesunięcie się terytorialne Polski poza granice etnograficzne w kierunku wschodnim, asynchroniczność linii rozwojowej Polski i Europy w XVII-XVIII w., charakter społeczeństwa, narodu oraz przemoc zewnętrzną. Główna przyczyna wewnętrznej słabości i upadku Polski to właśnie zachwianie się równowagi między tzw. czynnikiem państwowym a społecznym na niekorzyść tego pierwszego, wynikająca z przerostu demokracji szlacheckiej w stosunku do władzy wykonawczej jako synonimu władzy państwowej.

N a r ó d  s z l a c h e c k i

Dominacja polskiej szlachty rozpoczęła się już w XV w. wraz z jej wzmocnieniem ekonomicznym na skutek upadku handlu lewantyńskiego po zajęciu Konstantynopola przez Turków, uzyskaniu przez Polskę dostępu do morza, co uczyniło z Wisły główny trakt eksportu przede wszystkim zboża. Wzmocniona warstwa szlachecka zmuszała władców Polski do ustępstw w jej interesie głównie za wyrażenie przez nią zgody na pospolite ruszenie i sprawy podatkowe. W tej sytuacji władza zaczęła się przesuwać stopniowo w ręce czynnika społecznego, narodu szlacheckiego i sprawowana była za pośrednictwem Sejmów oraz Sejmików, które w późniejszym czasie staną się narzędziem gry politycznej wielkiej magnaterii, a także miejscem obcych wpływów i intryg. Ograniczając mocno władzę wykonawczą, czyli królewską, podporządkowując sobie warstwę chłopską, spychając na margines polskie mieszczaństwo, hamując jego działalność gospodarczą za pośrednictwem ludności żydowskiej, naród szlachecki jednocześnie dążył do rzeczywistej realizacji- ale tylko dla siebie- idei wolności i równości. Kształtowała się wówczas Polska jako federacja majątków szlacheckich ze zniewolonym chłopem. Tą dominującą pozycję szlachta osiągnęła bez większego wysiłku, walk politycznych i poświęceń. A zatem anomalia życia politycznego Polski przedrozbiorowej wynikała z braku poza stanem szlacheckim warstw ,,uzdolnionych” do życia politycznego co doprowadziło do tego, że szlachta posiadająca wyłączny przywilej sprawowania władzy, wolna od współzawodnictwa z innymi grupami, warstwami, zwyrodniała politycznie, utraciła poczucie interesu państwowego. Odznaczając się skrajnym indywidualizmem i liberalizmem, stojąc na straży wyłącznie własnych interesów, przeciwstawiała w praktyce sobie polskie państwo. W tym okresie prawie we wszystkich istniejących innych państwach, w tym sąsiedzkich, grupy, warstwy rządzące były ,,tresowane w szkole absolutyzmu”, spełniając zarazem służebną rolę wobec swojego państwa. Natomiast brak sił politycznych w Polsce będących przeciwwagą dla liberalizmu szlachty, broniących interesów państwowych zachwiał równowagą ówczesnego systemu politycznego, niezbędnego dla normalnego funkcjonowania i rozwoju państwowości polskiej, a także i narodu.3 Tylko silne polskie mieszczaństwo o szerokich aspiracjach politycznych mogło być wówczas według Dmowskiego przeciwwagą warstwy szlacheckiej. Niestety szlachta, mając nieograniczoną władzę celowo hamowała rozwój miast polskich, czyli polskiego mieszczaństwa, a później wojny szwedzkie doprowadziły je do ostatecznej ruiny. Tak więc Polska uległa uwstecznieniu pod względem strukturalnej budowy społeczeństwa.4 Upraszczając się w swojej budowie, społeczeństwo polskie składające się tylko z dwóch warstw: szlacheckiej i chłopskiej , z których żadna nie potrzebowała walczyć o swój byt ekonomiczny i wpływy polityczne- cofnęło się w swoim rozwoju. Życie wewnętrzne narodu stało się życiem biernym, bez walki i większych wysiłków. Ukształtował sie ,,miękki” typ charakteru jednostek. Dla jednostek aktywnych i twardych nie było miejsca w tym społeczeństwie. Lukę w strukturze społeczeństw polskiego mogła wypełnić ludność żydowska, ale nie posiadała zdaniem Dmowskiego aspiracji politycznych, czyli poczucia wspólnoty z narodem polskim i wspierała tylko pozbycie się przez szlachtę współzawodnika, jakim było polskie mieszczaństwo. ,, Dzięki Żydom- pisze- Polska została narodem szlacheckim do połowy XIX stulecia, a nawet dłużej, bo jest nim do dziś jeszcze w pewnej mierze, gdyby nie oni, pełniąca opanowane przez nich funkcje część ludności polskiej byłaby się zorganizowała jako współzawodnicząca ze szlachtą siła polityczna, jako trzeci stan, który tak doniosłą rolę w rozwoju społeczeństwa europejskiego odegrał i stał się głównym czynnikiem nowoczesnego życia społecznego. Gdyby nie oni wystąpienie na widowni mieszczaństwa w dobie Sejmu Czteroletniego, byłoby zjawiskiem bez porównania potężniejszym o ile by nie nastąpiło znacznie wcześniej” .5 Tak więc napływająca do Polski ludność żydowska wpłynęła na niedorozwój nie tylko strukturalno- polityczny narodu polskiego, systemu ustrojowo-politycznego państwa ale i na indywidualizm szlachecki. Czym bardziej rozwinięte jest strukturalnie społeczeństwo, tym silniej związana jest z nim jednostka. Związanie zatem szlachty z pozostałą częścią społeczeństwem było bardzo słabe i żyjąc w izolacji od reszty narodu w warunkach cieplarnianych, nie współzawodnicząc, nie walcząc z nikim, mając szeroko rozbudowany system przywilejów, utrwalała tylko swoje wady oraz słabości. Szlachcic polski ,,bardzo mało musiał, a robił co chciał”. Takiego indywidualisty trudno było spotkać w innym narodzie europejskim. W konsekwencji szlachta polska utraciła swoje cechy duchowe dające jej siłę do wytrwałego wysiłku i odpowiedniego reagowania na naciski zewnętrzne.

Podobne poglądy jak Dmowski w tej sprawie prezentowali inni działacze narodowi, jak Ludwik Popławski , Zygmunt Balicki, mający również rodowody szlacheckie. W artykule ,,Akcja uzdrowienia narodowego”, zamieszczonym na łamach ,,Przeglądu Narodowego” z 1913 r., Balicki uznaje brak silnego stanu trzeciego za główną przyczynę słabości Polski i zwyrodnienie jej ustroju. 6 Szlachta w Polsce uniemożliwiła rozwój polskiego mieszczaństwa mającego wpływ na stan gospodarczy państwa, podczas gdy na zachodzie zaczynało ono odgrywać coraz większą rolę. Współpracując z ludność żydowską przeciwko mieszczaństwu polskiemu w celu zablokowania rozwoju politycznego swojego współzawodnika, uniemożliwiła tym samym władzy królewskiej przeciwstawić wszechwładztwu swojemu rodzime mieszczaństwo ze względu na jego słabość.7 W tamtym czasie do tych poglądów Dmowskiego w pracy historycznej ,,Sprawa polska” z 1913 r. nawiązuje Eugeniusz Starczewski, a w okresie międzywojennym znany historyk Wacław Sobieski w ,,Dziejach Polski” wydanych w 1923 r. Natomiast wśród młodszego pokolenia ideologów Narodowej Demokracji podobnie analizuje sytuację w okresie późniejszym zwłaszcza Jędrzej Giertych w swej książce ,,Tragizm dziejów Polski” wskazując na trzy czynniki osłabiające Polskę. ,, Sojusz trzech potęg- pisze J. Giertych- państwa pruskiego, Żydów i masonerii ( oraz niektórych innych tajnych związków), były stałym czynnikiem sytuacji politycznej ostatnich paru stuleci”.8

1 St. Staszic ,,Jak powinna być pisana historia Polski”, 1812 r.

2 R. Dmowski ,,Podstawy polityki polskiej”, ,,Przegląd Wszechpolski”, 1905 r., nr.7, s.13

3 R. Dmowski ,,Myśli nowoczesnego Polaka” wyd. II s.104

4 R. Dmowski ,,Upadek myśli konserwatywnej

5 R. Dmowski ,,Myśli nowoczesnego…wyd. II s.45

6 Z. Balicki ,,Akcja uzdrowienia narodowego”, Przegląd Narodowy 1913 r., T. 11,s.3

7 Z. Balicki ,,Akcja uzdrowienia…”, s.4

8 J. Giertych ,,Tragizm dziejów polskich”, s.13

 

Jacek Smolarek

Komentarze obsługiwane przez CComment

Polska nie jest własnością tego czy innego Polaka, tego czy innego obozu ani nawet jednego pokolenia. Należy ona do całego łańcucha pokoleń, wszystkich tych, które były i które będą.
Roman Dmowski